Nieznany proces o czary i swietokradztwo w Lublinie w 1643 roku

Ostling, Michael (2005) Nieznany proces o czary i swietokradztwo w Lublinie w 1643 roku. Lud, 89 191-204.

Attached Files (Some files may be inaccessible until you login with your UQ eSpace credentials)
Name Description MIMEType Size Downloads
Author Ostling, Michael
Title Nieznany proces o czary i swietokradztwo w Lublinie w 1643 roku
Formatted title
Nieznany proces o czary i świętokradztwo w Lublinie w 1643 roku
Translated title An unknown trial for witchcraft and theft of the Eucharist in Lublin, 1644
Language of Title pol
Journal name Lud
ISSN 0076-1435
Publication date 2005
Sub-type Article (original research)
Volume 89
Start page 191
End page 204
Language eng
pol
Formatted abstract
Tuż po drugiej wojnie światowej lubelska archiwistka Mirosława Zakrzewska- Dubasowa wydała w druku wszystkie procesy o czary z akt miasta Lublina (Zakrzewska-Dubasowa, 1947), Starannie opracowane według wskazówek Sochaniewicza (1926), wydanie to pozostaje jednym z najcenniejszych źródeł służących do badania czarów i magii dawnej Polski. Zakrzewska-Dubasowa nie miała jednak dostępu do wszystkich ksiąg miejskich lubelskich; kilkadziesiąt ksiąg zwrócono Archiwum Państwowemu w Lublinie dopiero na początku lat sześćdziesiątych (Trojanowska, 1996, s. 10-11). Wśród tych odzyskanych ksiąg znajduje się księga złoczyńców z lat 1644-1647, składająca się wyłącznie z akt procesów przekazanych przez Trybunał Koronny sądowi lubelskiemu (AP Lublin, AM Lublin, sygn. 143; o praktyce przekazania procesów w Lublinie zob. Łaszkiewicz, 1988). Między tymi procesami, głównie o rozbój, są też akty jednego procesu o czary i świętokradztwo z Opola Lubelskiego. Proces ten jest wyjąkowo ciekawy z powodu obecności i udziału syna oskarżonej podczas przesłuchania. Z tego też powodu, a także, aby uzupełnić pracę Zakrzewskiej-Dubasowej, podaję tu transkrypcję procesu in extenso. Przy okazji, pragnę naświetlić sedno sprawy — świętokradztwo Hostii w celach czarów — w konteście innych podobnych procesów w Polsce i w Europie.

Mirosława Zakrzewska-Dubasowa’s publication o f all the witch trials found in the Lublin town records (1947) remains one o f the best and most complete sources for the study o f witchcraft in Poland. However, a 17th century court book returned to the Lublin archives as late as the 1960s, and thus unavailable to Zakrzewska-Dubasowa includes one trial for witchcraft and theft o f the Eucharist.

In this article I publish the full text o f that trial record, together with a brief survey o f the uses o f the Eucharist in Polish popular rituals as known to us from witch trial records. Polish writers on witchcraft such as Benedykt Chmielowski, following patterns set in western Europe, declared that witches stole the Eucharist — the literal embodiment o f Jesus Christ — in order to torture it before the devil in a parody o f Christ’s Passion. Although accused witches do confess to such acts in some Polish trials, in other trials this motif is entirely absent. Instead we find the Host used to increase the productivity of honeybees, to heal cattle or protect their milk from being stolen by witches, and in love magic.

Regina Zaleska’s trial in 1644 is unusual in that her young son is present during her interrogation. He is also the chief witness against her, claiming that she ordered him, at his First Communion, to steal the Eucharist. Every time Regina denies this, her son interrupts, insisting that „you did so tell to bring it, and I wouldn’t have done that if you hadn’t ordered me to”. These confrontations between mother and son continue throughout the interrogation, during which Regina undergoes five o f the six sessions o f torture allowed under Magdeburg law: she is pulled on the rack three times and has fire or red hot metal applied twice to her sides.

From her testimony it appears that she was an amateur cunning woman who dabbled in the removal o f enchantments from milk and butter. Presumably Regina intended to use the Host in these rituals; in another trial in Lublin some 20 years later Maryna Białkowa confessed to filtering her cows’ milk through a stolen Host while reciting „the witches won’t take this milk”. However, Regina resolutely denies having ever stolen „the Host or asked her son to do so, although she does declare willingness to „accept the guilt for my son who denounces me unjustly”.

Regina’s fortitude under torture appears to have saved her life. After her final declaration o f innocence the Lublin court dismissed her from prison. The records do not say what happened to her son.

Q-Index Code C1
Q-Index Status Provisional Code
Institutional Status Unknown

Document type: Journal Article
Sub-type: Article (original research)
Collection: Centre for the History of European Discourses Publications
 
Versions
Version Filter Type
Citation counts: Google Scholar Search Google Scholar
Created: Thu, 03 Oct 2013, 16:03:53 EST by Michael Ostling on behalf of Centre for History of European Discourses